Συνάντηση Μαρτίου 2013

Την Πέμπτη  7 Μαρτίου 2013 στις 20.30 συζητάμε για δεύτερη φορά το βιβλίο "Ευημερία χωρίς ανάπτυξη" του Τιμ Τζάκσον από τις εκδόσεις Κέδρος, και συμπληρωματικά τις "Συζητήσεις με Έλληνες Αναρχικούς, 1990" του Καστοριάδη, στο ζαχαροπλαστείο Ολυμπιάδα (πλατεία Δημοκρατίας, Παπάγος).

Ορισμένοι από εμάς συζητάμε και στο facebook στη διεύθυνση https://www.facebook.com/groups/ecobookgr/527861497257921/?notif_t=group_activity

Ακολουθεί, από τα πρακτικά της συνάντησης, ένα κείμενο του Δημήτρη Τσέλιου για το βιβλίο του Καστοριάδη

Συζήτηση με Αναρχικούς, 1990

Κορνήλιος Καστοριάδης

Συνέντευξη στην εφημερίδα «Εκτός Νόμου » της Θεσσαλονίκης

1.       Εισαγωγή

Πρόκειται για συνέντευξη που έδωσε ο φιλόσοφος στην Τήνο τον Αύγουστο του 1990 σε ανθρώπους της πολιτικής δράσης και δημοσιεύτηκε στη αναρχική εφημερίδα «Εκτός Νόμου» της Θεσσαλονίκης. Η παρουσίαση γίνεται με ερωτήσεις και απαντήσεις. Οπότε η περίληψη θα ακολουθήσει  το περίγραμμα αυτής της μορφής, αλλά όχι με απόλυτα δημοσιογραφική στόχευση (τι ακριβώς είπε ο Καστοριάδης πάνω σ’ αυτό το θέμα). Η στόχευση είναι περισσότερο νοηματοδοτική (ποιό είναι το ερώτημα και ποιες είναι οι βασικές νοηματοδοτήσεις γύρω από αυτό). Μια άλλη στόχευση είναι η συμπύκνωση των νοημάτων, θεωρώντας ότι η ιστορική τους τεκμηρίωση από την μεριά του φιλοσόφου είναι επαρκής και έγκυρη.

2.       Περίληψη του Βιβλίου

Οι κεντρικοί άξονες προβληματισμού όπως τις αναπτύσσει ο συγγραφέας στο βιβλίο και οι κομβικές έννοιες που χρησιμοποιεί. Οι λύσεις/προσεγγίσεις που προτείνει. Εδώ δεν μπαίνει καμία κριτική αλλά γίνεται μια όσο πιστότερη, ξεκάθαρη και συμπυκνωμένη καταγραφή των βασικών ζητημάτων που πραγματεύεται το βιβλίο. Ο στόχος εδώ είναι η διαύγαση των νοημάτων όπως τα αντιλαμβάνεται ο συγγραφέας.

2.1 Τι ήταν αυτό που οδήγησε στην αναίμακτη σχεδόν κατάρρευση της μαρξιστικήςιδεολογίας στην Ανατολική Ευρώπη, ενώ ένα στρατοκρατούμενο σύστημα όπως αυτό,λογικάέπρεπε να οδηγηθεί σε ανατροπή μέσω μιας επανάστασης;

Οι προϋποθέσεις προϋπήρχαν πριν την τελική κατάρρευση του κομμουνισμού το 1989 με τις αναίμακτες επαναστάσεις σε Πολωνία, Αν. Γερμανία και Τσεχοσλοβακία:

α) Η συνεχή και αυξανόμενη σύγκρουση των ξενωμένων εργατών με την κρατική εργοδοσία, παρόλη την αιματηρή κρατική καταστολή.

β) Η αδυναμία του κομμουνιστικού κόμματος να μεταρρυθμιστεί από μόνο του και να πει οτιδήποτε ουσιαστικό για την εξέλιξη του σύγχρονου καπιταλισμού. Αυτή η αδυναμία εμφανίστηκε και επικυρώθηκε θα λέγαμε μέσω της αυξανόμενης στρατοκρατίας, δηλαδή της μόνης απάντησης που μπορεί να δώσει ένα σύστημα που θέλει να διατηρηθεί στην εξουσία με κάθε τρόπο, εφόσον δεν μπορεί να μετασχηματιστεί σε νέο ιστορικό υποκείμενο.

γ) Το μεγάλο ερωτηματικό ήταν πως κατάφερε να βγει ξαφνικά μέσα από τα σπλάχνα αυτού του κατά τα άλλα αποκομμένου από την κοινωνία γραφειοκρατικού «θηρίου» μια μεταρρυθμιστική κίνηση όπως εκείνη του Γκορμπατσόφ

2.2 Δεδομένης της δυτικής καταναλωτικής πρότασης, αλλά και της έλλειψης μιας αυτοφυούς εναλλακτικής προς τον κομμουνισμό, εναλλακτικής δηλαδή που να έχει πηγάσει μέσα από τις ανατολικές κοινωνίες, με ποιο τρόπο θα μπορέσουν αυτές να εναρμονιστούνστο δυτικόπρότυπο; Μέσω του κοινοβουλευτισμού ήκάποιου είδους απολυταρχίας;

Η πορεία προς το δυτικό πρότυπο, δεν είναι ξεκάθαρη. Ένα- δυο πράγματα όμως είναι ευδιάκριτα:

α) Η βασική επιδίωξη της κοινωνίας ως προς το κομμουνιστικό καθεστώς είχε να κάνει μονάχα με τον ολοκληρωτικό του χαρακτήρα κι όχι με άλλες παραμέτρους του (π.χ. την κρατική ιδιοκτησία – δεν το θίγει ο Καστοριάδης, ίσως του ξέφυγε). Ούτε καν με την ιεραρχική δομή (σημαντική κοινωνιολογική επισήμανση)

β) Η ύπαρξη μιας σαγήνευσηςτων ανατολικών πληθυσμών από το δυτικό καταναλωτικό πρότυπο. Βέβαια δεν είναι καθόλου ευδιάκριτο ακόμη αν ο δυτικός καπιταλισμός καταφέρει να λύσει το κοινωνικό πρόβλημα της απολυταρχίας μέσα από τον άρτο και τα θεάματα.

γ) Επομένως με εξαίρεση την Τσεχοσλοβακία που βαδίζει προς τον κοινοβουλευτισμό, η κατάσταση στις άλλες ανατολικές χώρες και την Ρωσία παραμένει χαώδης.

2.3Συνέβαλαν οι αναρχικοί και πόσο στην πτώση του μαρξισμού, τόσο σε θεωρητικό επίπεδο με τον Μπακούνινόσο και σε πρακτικό με την Ισπανική επανάσταση και τον Μπολσεβικισμό;

Ενώ η κριτική των αναρχικών πάνω στις μαρξιστικές αρχές ήταν πολύ σωστή, έπασχε πάντοτε από μια υποτίμηση της θεωρητικής διαύγασηςτων πραγμάτων. Μάλιστα μαρξισμός και αναρχισμός έχουν κάνει δύο σημαντικά λάθη:

α) Το ένα κοινωνικής προέλευσης. Πρόκειται για μια αυταπάτη σχετικά με την εξουσία. Τις σχέσεις εξουσίας σε μια κοινωνία δεν τις δημιουργεί η οργανωτική δομή (ανύπαρκτη, δημοκρατική, ολιγαρχική ή απολυταρχική) αλλά η ίδια η ανάγκη να ληφθούν και να εκτελεστούν αποφάσειςσυλλογικά από αυτή. Επιπλέον δεν νοείται κοινωνία, ούτε για τα άλλα ζώα, χωρίς κάποια στοιχειώδη οργάνωση. Κι αυτό έρχεται ως επακόλουθο της κοινής δράσης. Το ότι στην κομμούνα η εξουσία δεν θα χωρίζονταν από την κοινωνία δεν σήμαινε πως δεν θα ασκούσε εξουσία πάνω στα μέλη της. Άλλωστε και  μόνο η ιδεολογική καλλιέργεια εντός μιας κοινωνίας, το εκπαιδευτικό της σύστημα (θεσμισμένοή μη) αποτελεί μια μορφή άσκησης εξουσίας πάνω στα μέλη της.

β) Το άλλο ανθρωπολογικής προέλευσης. Πρόκειται για την αντίληψη πως ο άνθρωπος γεννιέται αγαθός και ότι τα κοινωνικά συστήματα είναι εκείνα που τον διαφθείρουν. Ενώ τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά. Η αυτονομία δεν είναι ούτε αυτόματη ούτε μια εύκολη υπόθεση. Επομένως μια «αναρχική» κοινωνία δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι συνιστά αυτόματα μια «καλή» και αρμονικά λειτουργούσα κοινωνία.

2.4Η διχογνωμία εντός των μαρξιστών πάνω στην οποία οι αναρχικοί θεμελίωσαντην κριτική τους αφορούσε στο ζήτημα της απόφασης θεμάτων όπως η Παιδεία και άλλα. Δηλαδή κατά πόσο είναι δίκαιο η μειοψηφία να υποτάσσεται στις αποφάσεις της πλειοψηφίας.

Αυτό είναι πράγματι ένα πολύ δύσκολο ζήτημα να επιλυθεί. Όμως μπορούμε να δώσουμε 2-3 άξονες :

α) Δεν μπορεί να υπάρξει καν κοινωνία εάν δεν υπάρχει μια βασική συμφωνία σ΄ένα ελάχιστο σύνολο κοινά αποδεκτών κανόνων. Το να θέλει μια μειοψηφία να είναι κυνηγοί κεφαλών είναι εξίσου αντικοινωνικό με το να θέλει μια πλειοψηφία να ρυθμίζει το είδος και την ποσότητα φαγητού του καθενός. Υπάρχουν προβλήματα τέτοιας κλίμακας, όπως το περιβαλλοντολογικό,  που μπορούν να επιλυθούν μόνο σε πλανητική κλίμακα και φυσικά να είναι δεσμευτικά για όλους τους ανθρώπους. Από την άλλη υπάρχουν ένα σωρό θέματα που δεν χρειάζεται να ρυθμίζονται σε κεντρικό επίπεδο μέσω ενός γραφειοκρατικού συγκεντρωτισμού.

β) Οπότε ερχόμαστε στον δεύτερο άξονα. Που λέει πως μια κοινωνία πρέπει να συναποφασίσει που θα βρίσκεται η χρυσή τομή. Δηλαδή ποιό θα είναι το ελάχιστο σύνολο κοινά αποδεκτών κανόνων, ποιά ζητήματα θα ρυθμίζονται σε κεντρικό επίπεδο, ποια σε περιφερειακό και ποια δεν θα ρυθμίζονται καθόλου.

γ) Πρέπει επίσης να απαλλαγούμε από την ψευδαίσθηση ότι μια αυτόνομη κοινωνίαμπορεί να πετύχει την τέλεια λύση σε όλα τα προβλήματα που μας απασχολούν και ότι καμία μειοψηφία δεν θα μένει παραπονεμένη. Μια αυτόνομη κοινωνία μπορεί να κάνει λάθηκαι να διακινδυνεύει, να καταπιέζει ελαφρώς κάποιες μειοψηφίες,αλλά αυτό είναι το αντίβαρο της ελευθερίαςτης.

2.5Μετάτην κατάρρευση του Μαρξισμού και μέσα από αυτόν, ξεπήδησαν τα κινήματα των Εναλλακτικών και των Πρασίνων με κεντρικό πυρήνα τους το περιβαλλοντικό ζήτημα. Όμως το Πράσινο κίνημα φαίνεται αδύναμο να προσφέρει κάποια διέξοδο στα ανθρώπινα προβλήματα. Γιατί αυτό;

Ενώ η πολιτική διάσταση του οικολογικού προβλήματος είναι σαφέστατα ο καπιταλισμός, αυτή η «περίοδος τρέλας της ανθρωπότητας», το κίνημα των Πρασίνων παραμένει σε μια κατάσταση σύγχυσης ως προς αυτό. Διακατέχεται από μια ιδεολογική πανσπερμία, μια ιδεολογική ποικιλότητα και μια ασάφεια ως προς το εξής:

Ο Καπιταλισμός είναι ασυμβίβαστος με την προστασία του περιβάλλοντος.

Υπάρχουν μάλιστα δύο, ενδεχομένως αλληλοσυμπληρούμενα αδιέξοδα του καπιταλισμού, που το Πράσινο κίνημα αδυνατεί να επεξεργαστεί νηφάλια:

α) Μια σημαντική μερίδα πρώην μαρξιστών πιστεύουν πως άμα γίνει μια επανάσταση όλα θα λυθούν από μόνα τους. Μια άλλη μερίδα που προέρχεται από τα δεξιότερα πιστεύει ότι η επέκταση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίαςκαι της φιλελεύθερης οικονομίας προς ανατολάς θα λύσει το πρόβλημα του Τρίτου Κόσμου. Η αλήθεια είναι πως αν δεν αλλάξει ο τρόπος ζωήςκαι το καπιταλιστικό φαντασιακόη αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας, πρώτων υλών, κλπ μπορεί να οδηγήσει σ΄ έναν οικολογικό εφιάλτη.

β) Προς το παρόν η μαρξιστική αστοχία για την αντίφασημεταξύ παραγωγικών δυνάμεων και παραγωγικών σχέσεων που υποτίθεται ότι θα οδηγούσε στην κατάρρευση του καπιταλισμού, έχει αντικατασταθείμε την νέα εσφαλμένη αντίληψη ανάμεσα στους Πράσινους, ότι δηλαδή η αντίφαση μεταξύ οικονομίας και περιβάλλοντος θα οδηγήσεινομοτελειακά στην κατάρρευση του καπιταλισμού. Δηλαδή εκεί που απέτυχε η πρώτη αντίφαση θα επιτύχει η δεύτερη. Κι αυτό είναι λάθος επειδή:

·         Εάν οι άνθρωποι δεν είναι έτοιμοι ν’ αντιδράσουναπό κοινού πολιτικά και ιδεολογικά με κατάλληλο τρόπο στην περιβαλλοντολογική καταστροφή και τις οικονομικές της συνέπειες, τότε μια φασιστική λύση είναι εξίσου πιθανή με οποιαδήποτε άλλη. Παράδειγμα: Η κυβέρνηση με πρόσχημα μια σοβαρή περιβαλλοντική κρίση μπορεί να πάρει πάνω της όλες τις εξουσίες και να ανακοινώσει ότι για το καλό της κοινωνίας «εφεξής θα κάνετε τούτο, θα κάνετε το άλλο, θα έχετε 5 λίτρα βενζίνης,  2 κιλά ψωμί/άτομο και 5 κιλά κρέας/ οικογένεια  το μήνα» και τελείωσε η υπόθεση.

γ) Ησύγχυση λοιπόν εντός των Πράσινων και η έλλειψη απήχησης του κινήματος σε ευρείες μάζες εξηγείται λόγω τηςηγεμονικής καθοδήγησης των λαών από το καπιταλιστικό φαντασιακό. Το δράμα, από πολιτικής άποψης, είναι πως όλο αυτό στηρίζεταιαπόν τον κοσμάκη, από τους ίδιους τους λαούς ! Διότι εάν πας να πεις είτε στους Δυτικούς είτε στους Ανατολικούς ότι για να ξεπερασθεί η κρίση με την σημερινή κατάσταση διαθέσιμων πόρων, τεχνολογιών και πληθυσμού θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε όπως οι πλούσιες χώρες του 1920 θα τον λυντσάρουν τον άνθρωπο.

2.6Μια από τις βασικές κριτικές της σύγχρονης σκέψης ενάντια στο καπιταλιστικό μοντέλο έχει να κάνει με τον ρόλο της τεχνοεπιστήμης η οποία διαχωρίζει την κοινωνία σε δυο νέες τάξεις: εκείνους που κατέχουντόσο την γνώσηόσο και την πρόσβαση σ’ αυτή και όλους τους άλλουςπου είναι απλοί χρήστες αυτής. Διότι ταυτόχρονα αναπτύσσονται οι τεχνολογίες της πληροφορικήςοι οποίες επαναπροσδιορίζουν τις παραγωγικές σχέσεις με την δημιουργία ενός διανοητικούκεφαλαίου. Ποια είναι η κατεύθυνση που μπορεί να πάρουν τα πράγματα;

Η ανάπτυξητου καπιταλισμού είναι στενά συνδεδεμένη με την τεχνοεπιστημονική επανάσταση που θεμελιώθηκε κατά την περίοδο του Διαφωτισμού. Αυτή η στενή σχέση Τεχνικής και ανθρώπινης κοινωνίας όμως προϋπάρχει του καπιταλισμού. Γι αυτό και μπορεί να τον μετασχηματίσει σε κάτι άλλο. Επομένως η υποστηρικτική σχέση μεταξύ καπιταλισμού και τεχνοεπιστήμης δεν είναι δεδομένη και νομοτελειακή:

α) Η μορφή που έχει πάρει η σχέση αυτή αφορά την δυνατότητα απεριόριστης ανάπτυξης και λογικοποίησης των πάντων. Αυτό αποτελεί το σύγχρονο περιεχόμενο του καπιταλιστικού φαντασιακού.

β) Δεν είναι απόλυτο πως όλοιόσοι βρίσκονται μέσα στο σύστημα και κατέχουν τις τεχνοεπιστήμεςδεν αντιλαμβάνονται την κρίση και τις επιπτώσεις της, δεν ασκούν κριτική και δεν είναι διατιθέμενοι να παλέψουν εναντίον του συστήματος.

γ) Ένα όμως ενδεχόμενο της εξάπλωσης της πληροφορικής είναι μια σύγχρονη μορφή ήπιας βαρβαρότητας όπου υπάρχει μεγαλύτερος έμμεσος έλεγχος των πάντων. Αν το συνδυάσει κανείς αυτό με την περιβαλλοντική κρίση μπορεί να φανταστεί ως πιθανή εξέλιξη μια κρυφο-αυταρχική κοινωνία όπου τα πάντα θα ελέγχονται κεντρικά και ο κάθε «κατεργάρης θα έχει μπει στην θέση του»

δ) Αντιθέτως, κάποιος μπορεί να οραματιστεί μια αυτόνομη κοινωνία όπου οι τεχνοεπιστήμηθα εξυπηρετεί την συλλογική διαχείριση αυτών των ζητημάτων. Αυτή η πεποίθηση μάλιστα ενισχύεται από το γεγονός ότι

·         Οι σύγχρονες τεχνολογίες της πληροφορικής και των επικοινωνιών διευκολύνουν την διάδοση των τεχνικών γνώσεων σ’ ένα μεγάλο εύρος του κοινωνικού πληθυσμού, κάτι που προφανώς μπορεί να συνεισφέρει στην επικράτηση της αυτόνομης αντί της αυταρχικής κοινωνίας.

2.7Πόσο εφικτό είναι το καλό σενάριο μιας αυτόνομης και τεχνοκαταρτισμένης κοινωνίας, όταν το σύστημα υποβαθμίζεισυνειδητά την παιδεία;

Ο καπιταλισμός προσπαθεί να μεγαλώσει την χρηματική απόδοση της παραγωγής προσπαθώντας  να αυτοματοποιήσει τις παραγωγικές διαδικασίες απομακρύνοντας την γνώση από τους ανθρώπους πόρους της παραγωγικής “μηχανής”. Όμως αυτό είναι πέρα από κάποιο σημείο αδιέξοδο:

α) Όταν θα χρειαστεί κάποια στιγμή ο ξενωμένος εργάτης να πάρει την πρωτοβουλία λόγω βλάβης ή απροσδόκητου γεγονότος και δεν θα μπορεί, η «μηχανή» θα σταματήσει. Αυτό φάνηκε 100% στην Ρωσία όπου με αποξενωμένους εργάτες το εργοστάσιο δεν μπορούσε να δουλέψει.

β) Η γνώση δεν μπορεί να χαθεί. Απλώς μετασχηματίζεται σε άλλες μορφές  και μεταφέρεται από τον «κατώτερο» εργάτη στα ανώτερα κλιμάκια. Έτσι οι ίδιες αντιφάσεις επανεμφανίζονται σε άλλο επίπεδο, δεν απομακρύνονται

γ) Επομένως εάν η παιδείαδεν είναι του επιπέδου που απαιτείται, το σύστημα για να λειτουργήσει θα πρέπει να βρει άλλους τρόπους, εκτός του εκπαιδευτικού συστήματος, να την παράσχει. Οπότε, τελικά δεν μπορεί να περιορίσει την γνώση. Αυτό αποτελεί απλώς μια από τις φαντασιώσεις του καπιταλισμού κι έτσι οι πιο έντονοι επικριτές του συστήματος βρίσκονται μέσα σε αυτό.

δ) Γι αυτό δεν αποτελεί λύση ο Λουδδιτισμός, η καταστροφή των μηχανών αλλά η δημιουργία μιας άλλης μη καπιταλιστικής τεχνολογίας.

2.8 Σήμερα όμως η τεχνολογική πολυπλοκότητα είναι τέτοια ώστε οι εργάτες είναι δύσκολο να αναλάβουν την διαχείριση των παραγωγικών μονάδων. Οπότε πως μπορεί ο εργάτης να επανενωθεί με το προϊόν της εργασίας του;

[Δεν δίνει απάντηση ο Καστοριάδης εδώ. Δεν είναι και σαφές το ερώτημα, μπαίνει μάλιστα στην παραδοσιακή μαρξιστική περιγραφή. Απλώς επαναλαμβάνει πως πλέον τα συστήματα αυτοματισμού δεν κατέχονται από 2-3 ανθρώπους και πως εντός του συστήματος υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν έντονη κριτική όπως π.χ. οι πληροφορικοί]

2.9 Ξέχωρα από την επίθεσηπου κάνει η τεχνικής της πληροφορικήςστην κοινωνία μέσω της ενσωμάτωσης της γνώσης σε απρόσωπες διαδικασίες, υπάρχει ταυτόχρονα και η επίθεση από το κράτος που ποινικοποιεί την αυτόνομη δράση με πρόσχημα τα ναρκωτικά και την τρομοκρατία και με την κατάργηση κάποιων ατομικών ελευθεριών όπως το απόρρητο των συνομιλιών

Δεν έχει εκδηλωθεί, ακόμη, με ολοφάνερο τρόπο η καταπίεση εφόσον το σύστημα βολεύεται μέσω της αποχαύνωσης των λαών που συντηρεί η ο κύκλος της κατανάλωσης – παραγωγής.  Πρόκειται για έναν υπερ-μαλακό ολοκληρωτισμό oοποίος θυμίζει την δυστοπία του Χάξλευ η οποία στηρίζονταν στον έλεγχο της κοινωνίας από το γραφειοκρατικό σύστημα μέσω μιας επιβολής της θέλησής του, αλλά όπου τον ρόλο των χημικών παίζουν σήμερα τα ΜΜΕ.

Γι αυτό και η κατάργηση κάποιων ελευθεριών ουσιαστικά αποτελεί απόδειξη αυτού του συμπεράσματος, διότι μας δείχνει ότι το σύστημα διαθέτει την κοινωνικοπολιτική ανοχήώστε να προχωρήσει απλώς στη νομιμοποίηση μιας πραγματικής υφιστάμενης κατάστασης. Διότι φυσικά το σύστημα πάντα μπορούσε μυστικά να παρακολουθεί τις συνομιλίες οποιουδήποτε αν και εφόσον το ήθελε.

Και το κάνει αυτό διότι όπως είπα η κοινωνία ουσιαστικά είναι γοητευμένη από το καπιταλιστικό φαντασιακό. Οι κοινωνικές αντιδράσεις μετά τον Μάη του 1968 ήταν απλώς συντεχνιακές. Ποτέ δεν υπήρξε ξεσηκωμός του λαού για το ολιγαρχικό σύστημα του καπιταλισμού καθεαυτό.

2.10 Μέσα σ’ αυτό λοιπόν το μαλθακό κοινωνικό περιβάλλον τι μπορούμε να πούμε για τις ένοπλες οργανώσεις που αντιστέκονται στο σύστημα;

Η ένοπλη πάλη είναι εντελώς αναποτελεσματική για δυο βασικούς λόγους:

α) Η ιδεολογία της είναι ένα απολίθωμα. Θεωρεί ότι η κοινωνία είναι μπαρουταποθήκη και θέλει απλώς ένα φυτίλι να εκραγεί. Αλλά όπως είδαμε αυτό είναι εντελώς λάθος, η κοινωνία είναι αποχαυνωμένη

β) Μια ένοπλη ομάδα πρέπει να είναι κατ’ ανάγκη ολοκληρωτικά οργανωμένη και επομένως αντιμάχεται στην πράξη την δημοκρατία που ευαγγελίζεται στην θεωρία. Κι έτσι τελικά καταλήγουν να εξυπηρετούν την εκάστοτε εξουσία η οποία αξιοποιεί τις πράξεις αυτές ως σκιάχτρο για την διατήρηση του πληθυσμού σε κατάσταση πολιτικής ομηρίας.

2.11Ερχόμενοι στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδος, τι μπορούμε να πούμε για την δήλωση Α. Παπανδρέου ότι οδεύουμε προς ολοκληρωτισμό; Επίσης πως βλέπετε την συμμετοχή του ΚΚΕ στην κυβέρνηση συνεργασίας, αλλά και την ψυχοπαθολογική σχεδόν αντίσταση της ελληνικής μαρξιστικής αριστεράς να αποδεχτεί την κατάρρευση του κομμουνισμού και να προχωρήσει σε μια συζήτηση ουσίας για το παρακάτω του μαρξισμού; Το μόνο που ψέλλισε η ηγεσία του ΚΚΕ ήταν πως επρόκειτο για ένας λάθος (η στρατικοποίηση του κόμματος)

Καταρχήν εάν εγκαθιδρύθηκε μια ολοκληρωτική κατάσταση στην Ελλάδα αυτή ήταν από το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου! Όπου ένα τραπεζικό δάνειο έπρεπε πρακτικά να το εγκρίνει η κλαδική !Η στάση του ΚΚΕ απλά επιβεβαιώνει το γεγονός πως οι άνθρωποι αυτοί ήταν οπορτουνιστές και αν τους είχε δοθεί η εξουσία θα είχαν κάνει τα ίδια που έκανε ο Χόνεκερ και οι Ρώσοι. Άλλωστε το ΕΑΜ πριν τον εμφύλιο αλλά και μετά έδειξε τον οπορτουνισμό του σκοτώνοντας όσους ήθελαν! Το δράμα είναι πως η εξουσία αυτή είχε νομιμοποιηθεί από πολλές εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, οι οποίοι επί χρόνια πίστευαν και έπρατταν τα χειρότερα στο όνομα του κομμουνιστικού κόμματος. Όλοι αυτοί ήταν συνηθισμένοι, καθημερινοί άνθρωποι και πίστευαν στην βαρβαρότητα και την κτηνωδία του κομμουνισμού. Μάλιστα δεν πρόκειται να αλλάξουν, ούτε είναι ικανοί να κάνουν αυτοκριτική. Διότι ποιος έχει τα κότσια να παραδεχθεί ότι συμμετείχε επί 30 χρόνια σε μια εγκληματική οργάνωση; Δυστυχώς στην Ελλάδα έχουμε ανθρώπους που τα κατάπιαν όλα αυτά και περίμεναν να ‘ρθει απέξω το φως, από έναν Γκορμπατσόφ. Αυτό αποτελεί ένα τεράστιο βάρος στην ελληνική πολιτική ζωή, μεγαλύτερο από άλλες χώρες. Να μην έχει γίνει δηλαδή η απαραίτητη αυτοκριτική εντός της επίσημης αριστεράς.

2.12 Τι μπορούμε να πούμε για την νεοφιλελεύθερη επίθεση που φυσικά έχει σχέση με τον Ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας;

Δεν υπάρχει ιδιαίτερο ζουμί σε όλο αυτό. Απλώς βλέπουμε να εκτυλίσσεται μια προσαρμογή από το κατεστημένο φαυλοκρατικό ημιολοκληρωτικό καθεστώς του ΠΑΣΟΚ στην κατάσταση του δυτικού καπιταλισμού. Άλλωστε σοσιαλιστές οδήγησαν την προσαρμογή αυτή και σε άλλες χώρες (Αγγλία, Αμερική, Γαλλία, κλπ). Ο νεοφιλελευθερισμός, αν ιδωθεί από την σκοπιά του συστήματος, αφορά το «συμμάζεμα» των διεκδικήσεων (για μισθούς, κα) από τους εργαζόμενους, διεκδικήσεις οι οποίες αποσταθεροποίησαν το καπιταλιστικό σύστημα. Και αυτή φυσικά η προσαρμογή γίνεται εξαιτίας της πίεσης για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.13 Κλείνοντας πως θα επανορθωθούν οι χαμένες ευκαιρίες των επαναστάσεων, καθώς η γη τείνει να ροκανιστεί και το σύστημα εξοπλίζεται όλο και περισσότερο για τον έλεγχο της κοινωνίας;

Οι χαμένες ευκαιρίες πάνω χάθηκαν και δεν έχει νόημα να τις αναπολούμε. Πρέπει να κοιτάξουμε μπροστά. Στον βαθμό που ο κόσμος θα συνειδητοποιήσει πως ήταν αυτό το φαντασιακό της καπιταλιστικής, δηλαδή της απεριόριστης επέκτασης που τα ρήμαξε όλα αυτά, θα υπάρξουν νέες ευκαιρίες. Το σημαντικό είναι να συνειδητοποιηθεί γιατί έγιναν όλα αυτά. Δηλαδή να αναγνωρισθεί η τεράστια αυταπάτη ότι θα μας σώσουν οι αρχηγοί, το κόμμα και η οργάνωση. Πρέπει λοιπόν η ευρύτερη δυνατή συλλογικότητα, η κοινωνία, ο λαός να δει τα πράγματα όπως έχουν σήμερα και να αυτό-οργανωθεί. Η ανθρωπότητα μοιάζει μ’  ένα παιδί που το βάλανε μέσα σ΄ένα σπίτι του οποίου οι τοίχοι είναι φτιαγμένοι από σοκολάτα και άρχισε να τρώει με λαιμαργία τη σοκολάτα αυτή. Βρισκόμαστε λοιπόν στη φάση όπου έχουμε φάει τους μισούς τοίχους από σοκολάτα και σε λίγο θα πέσει η στέγη πάνω στο κεφάλι μας.

Συνάντηση Φεβρουαρίου 2013

Την Πέμπτη  7 Φεβρουαρίου 2012 στις 20.30 συζητάμε για το βιβλίο "Ευημερία χωρίς ανάπτυξη" του Τιμ Τζάκσον από τις εκδόσεις Κέδρος, στο ζαχαροπλαστείο Ολυμπιάδα (πλατεία Δημοκρατίας, Παπάγος) - που κέρδισε και το πρωτοχρονιάτικο φλουρί της πίτας της λέσχης μας!

Για μια πρόγευση για το βιβλίο δείτε
http://aristrouth.blogspot.gr/p/blog-page_14.html

Η λέσχη είναι ανοιχτή για όσες και όσους ενδιαφέρονται για την ανάγνωση και την οικολογία.

Πράσινη Οικονομία

Πολλά συζητήσαμε, και πολύ περισσότερα δεν προλάβαμε καν να θίξουμε, στην 3η κατά σειρά συζήτηση της Πράσινης Οικονομίας, που θέτει μια σειρά από εξαιρετικά καίρια και επίκαιρα ζητήματα και εμπνέει για πολλαπλάσια ερωτήματα...

Για το τρίτο μέρος του βιβλίου ετοίμασε μια εισήγηση το μέλος μας Δημήτρης Τσέλιος, την οποία αντιγράφουμε εδώ, με της ερμηνείες και τα σχόλιά του:

"Στο τρίτο μέρος λοιπόν η συγγραφέας καταπιάνεται με μια σύνοψη των βασικότερων πράσινων πολιτικών που έχουν προταθεί

Τα 6 κεφάλαια είναι το πολιτικό πλαίσιο, η παγκοσμιοποίηση και το διεθνές εμπόριο, Η τοπικοποίηση της οικονομίας, η πράσινη φορολογία, η πράσινη πρόνοια και τέλος η γη σε αντιδιαστολή με το δομημένο περιβάλλον

Πολιτικό πλαίσιο

Η Cato αρχίζει το τρίτο μέρος σκιαγραφώντας το γενικότερο πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται η Πράσινη Οικονομία να ενσωματωθεί. Και είναι οπωσδήποτε δύσκολο αν όχι ζοφερό. Καταρχήν ανοίγει αυτό το κεφάλαιο λέγοντας πως στον 21^ο αιώνα όλοι οι πολιτικοί θα αναγκαστούν να εμφανίζονται ως «πράσινοι», αναγνωρίζοντας τουλάχιστον την ύπαρξη του προβλήματος. Κι εδώ θα άξιζε να σταθεί περισσότερο τονίζοντας το γεγονός πως παρόλο το τσουνάμι επιστημονικών δεδομένων από κλιματολόγους, ωκεανολόγους, περιβαλλοντολόγους, φυσιοδίφες και άλλους, η πολιτική κοινότητα αλλά και η πλειοψηφία των ανεπτυγμένων  κοινωνιών, λειτουργούν ακόμη με τρόπο που δείχνει άρνηση της κατάστασης.(denialofaninconvenienttruth)

Αυτό μάλιστα φαίνεται, αν και όχι τόσο ξεκάθαραόσο θα ήθελα, από τις διαφορές μεταξύ των πράσινων πολιτικών στις τρείςβασκικές συνιστώσες του πολιτικούπλαισίου, δηλαδή τον οικολογικό εκσυγχρονισμό, την κλιματικήαλλαγή και τον τρόπο μέτρησης και αξιολόγησης των οικονομιών.

Όσον αφορά τον οικολογικό εκσυγχρονισμό αυτός προς το παρόν έχει περιορισθεί στον τεχνολογικό τομέα εξαιτίας της πεποίθησης των «εκσυγχρονιστών» πως το πρόβλημα είναι απλώς ζήτημα «οικολογικής αποδοτικότητας» των υπαρχουσών βιομηχανιών και ότι «η φροντίδα για το περιβάλλον μπορεί να ενσωματωθεί στους υπάρχοντες πολιτικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς θεσμούς». Εννοούν ότι οι υπάρχουσες συγκεντρωτικές και γραφειοκρατικές δομές πολιτικής εξουσίας, οι λίγες και υπερμεγέθεις πολυεθνικές που ελέγχουν την παραγωγή και διακίνηση σχεδόν του συνόλου της παραγωγής χρήματος και αγαθών, η επιχειρηματικότητα εντάσεως κεφαλαίου και φθηνής εργασίας καθώς και η καταναλωτική κατεύθυνση των κοινωνιών, δηλαδή με μια λέξη η περίφημη «Ανάπτυξη», μπορεί να διατηρηθεί ανέπαφη, ενσωματώνοντας οικολογικές τεχνολογίες ακόμη και κοινωνικές ευαισθησίες !Αυτό το σημείο νομίζω είναι κομβικό και θα το συναντήσουμε σε πολλά παραδείγματα πράσινων πολιτικών που είτε απέτυχαν είτε παραμένουν στα χαρτιά !

Η συγγραφέας αναφέρει ως κακό παράδειγμα της προσέγγισης αυτής στον κατασκευαστικό  κλάδο την πολιτική «Σπίτι Μηδενικού Άνθρακα» στην Βρετανία και ως καλό το PassivHouse (ενεργειακά ουδέτερο παθητικό σπίτι) στην Γερμανία. Όμως δεν εξηγεί με σαφήνεια γιατί είναι προτιμότερο το Γερμανικό σύστημακαι κάποιος θα πρέπει να το βρει ο ίδιος. Καταρχήν και τα δύο εφαρμόζονται σε νέα κτήρια. Το Γερμανικό είναι καλύτερο, διότι με την εκμετάλλευση του μικροκλίματος και δομικές επεμβάσεις, πετυχαίνει ταυτόχρονα με την αξιοποίηση τεχνολογιών ΑΠΕ και την μείωση της συνολικής καταναλισκόμενης ενέργειας, ενώ το Βρετανικό απλώς φροντίζει για την αυτόνομη παραγωγή πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας.

Το φρικτό πολιτικό πλαίσιο δεν έχει φανεί πουθενά πιο ξεκάθαρα απ’ ότι στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής !Σ’ αυτό όπως και σε πολλά άλλα πράσινα προβλήματα, η συναίνεση μεταξύ των κρατών που απαιτείται σε διεθνές επίπεδο, οδηγεί συχνά στον ελάχιστο κοινό παρανομαστή. Ακόμη και το περίφημο σύστημα εμπορίας ρύπωνCO2σχεδιάστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να λειτουργεί μέσα στο υπάρχον σύστημα των «ελεύθερων αγορών» και απλώς κατάρρευσε το 2007όταν οι τιμές των δικαιωμάτων έπεσαν κατακόρυφα κοντά στο Μηδέν! Κι αυτό διότι οι εθνικές κυβερνήσεις που ελέγχονται από τη βιομηχανία, είχαν παραχωρήσει τόσα υψηλά όρια ρύπων σε κάθε βιομηχανική μονάδα ώστε σχεδόν καμία να μην χρειάζεται να αγοράσει το δικαίωμα κάποιας άλλης. Πάντως την 5ετία 2008-2012 η ΕΕ πέτυχε καλύτερα αποτελέσματα[1], αφού βελτίωσε το σύστημα αναγκάζοντας τις πιο ρυπογόνος βιομηχανίες ν’ αγοράζουν όλα τα δικαιώματα που χρειάζοντανμε βάση την επίδοση των 10 καλύτερων.

Στην θέση του χρηματιστηρίου ρύπων, η Cato προτείνει στο βιβλίο της 3 εναλλακτικές πολιτικές, τις οποίες όμως δεν εξηγεί καλά και δημιουργεί περισσότερα ερωτήματα από όσα λύνει. Οπότε δεν μπορώ δυστυχώς να στις παρουσιάσω.

Τέλος, όσον αφορά την  μέτρηση και αξιολόγηση των οικονομιών, κριτικάρει σφοδρά το ΑΕΠ, τον δείκτη δηλαδή οικονομικής «δραστηριότητας» (όρος ουδέτερος και στεγνός) για τους λόγους που γνωρίζουμε πολύ καλά:

α) Το ΑΕΠ δεν κάνει ποιοτικές διακρίσεις ανάμεσα σε άχρηστα/ ζημιογόνα και αναγκαία/ ωφέλιμα αγαθά ήυπηρεσίες. Οπότε αθροίζει βλαβερές δραστηριότητες όπως λ.χ. εκείνες που προκύπτουν από μια περιβαλλοντική καταστροφή ή ένα διαζύγιο, ενώ δεν αθροίζει τις χρήσιμες όπως την απλήρωτη εργασία για το μαγείρεμα του φαγητού στο σπίτι ή την ανατροφή των παιδιών ενώ το κάνει στην περίπτωση του εστιατορίουή του βρεφονηπιακού σταθμού …Είναι αξιοσημείωτο το υποθετικό παράδειγμα το HermanDalyγια την αύξηση του ΑΕΠ που θα προέκυπτε εάν κόβονταν τα παρθένα δάση για να μετατραπούν σε μάρκες τυχερών παιγνιδιών !

β) Δεν συμπεριελάμβανε στους εθνικούς λογαριασμούς τους φυσικούς πόρους, δηλαδή το φυσικό κεφάλαιο μιας χώρας, μέχρι πρόσφατα.

γ) Δεν υπολογίζει την ανισότητα νομής των αγαθών μεταξύ των πολιτών.

Έχουν προταθεί ήδη αρκετοί πράσινοι δείκτες οι ο οποίοι διορθώνουν τις ατέλειες που αναφέρθηκαν και επιχειρούν να μετρήσουν αυτά που έχουν πραγματικήοικονομική αξία για τον άνθρωπο και την ζωή. Όμως οι αναλύσεις του ΔΝΤ, των τραπεζών και γενικά εκείνων που λαμβάνουν οικονομικές αποφάσεις σε κρατικό επίπεδο  στηρίζονται ακόμη στον βρώμικο δείκτη του ΑΕΠ !

Ένας από τους πράσινους δείκτες είναι το Μέτρο Εγχώριο Προϊόντος (ΜΕΠ) ο οποίος στην περίπτωση της Βρετανίας έδειξε ότι παρέμεινε στα ίδια επίπεδα από το 1950 ενώ το ΑΕΠ έχει εκτοξευθεί !

Δύο άλλοι δείκτες, ο «Δείκτης Ευτυχισμένου Πλανήτη» (HPI του NewEconomyFoundation) και ο «Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης» (HumanDevelopmentIndexτου ΟΗΕ) έδειξαν ότι η ικανοποίηση που βιώνουν οι κάτοικοι μιας χώρας είναι ανεξάρτητη από το ΑΕΠ.

Αυτό που εξασφαλίζει την ευτυχία είναι η οικονομική ασφάλειαγια το σύνολο του πληθυσμού κι όχι η οικονομική ανάπτυξη όπως μετριέται από το ΑΕΠ ! Πάντως ο ένας δείκτης από τον άλλο έχει σημαντικές διαφορές. Παράδειγμα η Ελλάδα. Ενώ είναι 27^η στις 30 χώρες της ΕΕ και 83^η σε 150 χώρες παγκοσμίως όσον αφορά τον Δείκτη «Ευτυχισμένος Πλανήτης»,στην κατάταξη του ΟΗΕ βρίσκεται στις “VeryHighDeveloped”χώρες με κατάταξη 29^ηστις 187 !Ο δείκτης του ΟΗΕ μοιάζει δηλαδή περισσότερο με τον δείκτη PPP (ΑΕΠ εκφρασμένο σε αγοραστική δύναμη), όπου ήμασταν το 2011 στην 37^η θέση από 185 χώρες.

Η παγκοσμιοποίηση και το διεθνές εμπόριο,

Στην συνέχεια η συγγραφέας ανοίγει το 7^οκεφάλαιο, δίνοντας τον ορισμό της παγκοσμιοποίησης : «Η ολοένα αυξανόμενη ενσωμάτωση εθνικών οικονομιών σε μια παγκόσμια οικονομία, μέσω του εμπορίου, των επενδύσεων και των ιδιωτικοποιήσεων, η οποία υποβοηθιέται από την τεχνολογική πρόοδο και την εταιρική δύναμη»

Η τάση αυτή που ξεκίνησε την δεκαετία του ’80 μέσω των νεοφιλελεύθερων πολιτικών της οικονομικής σχολής του Σικάγο, βασίσθηκε στο κλασικό φιλελεύθερο δόγμα του σχετικού συγκριτικού αποτελέσματος και του «αόρατου χεριού της ελεύθερης αγοράς», η οικονομική αποδοτικότητα του οποίου, υποτίθεται θα εξαφάνιζε την φτώχια!

Η συγγραφέας δείχνει με γλαφυρό τρόπο ότι το θεώρημα του συγκριτικού πλεονεκτήματος, βασίζεται σ’ ένα σωρό αυθαίρετες και λανθασμένες υποθέσεις, όπως η ισότητα της παραγωγικότητας των εργατών, οι ίσες δυνατότητες μετακίνησής τους, η απουσία περιορισμών του φυσικού περιβάλλοντος το οποίο θεωρείται «σταθερή εξωτερικότητα» του οικονομικού συστήματος κι όχι εσωτερική μεταβλητή και μάλιστα με πολύπλοκους μηχανισμούςανάδρασης, αλλά πάνω απ’ όλα η ανισότητα ισχύος μεταξύ των διαπραγματευόμενων μερών !Ανισότητα η  οποία υπήρχε από την εποχή του Ricardo, όπου η μείωση της παραγωγής μαλλιού στην Πορτογαλία εξαιτίας της εισαγωγής του από την Βρετανία δεν είχε να κάνει με το συγκριτικό πλεονέκτημα των Άγγλων στην παραγωγή μαλλιού, αλλά στην στρατιωτική τους ισχύ, την οποία αντάλλαξαν ως προστασία των Πορτογάλων έναντι των απειλητικών Ισπανών με μαλλί ! Πρόσφατη έρευνα έχει δείξει πως μια χώρα τείνει να εξάγει αγαθά που βασίζονται σε πόρους με μεγάλη αφθονία κι όχι εξαιτίας βελτιώσεων στην παραγωγική διαδικασία. Και ο πιο άφθονος πόρος σήμερα, την εποχή του υπερπληθυσμού, είναι η ανθρώπινη εργασία !

Επίσης μετά το BretonWoodsκαι την αποσύνδεση της νομισματικής ισοτιμίας από τον χρυσό, το χρήμα δεν αποτελεί ουδέτερο μέσο συναλλαγής όπως την εποχή του Ricardo. Τα νομίσματα συνιστούνκι αυτά εμπορεύσιμα αγαθά. Μάλιστα τα αποθεματικά (όπως το $ και το €) έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των άλλων κι επομένως επηρεάζουν έμμεσα το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας που εκφράζεται στα νομίσματα αυτά !

Επομένως ο ισχυρισμός για ελεύθερες αγορές είναι εντελώς αναληθής ! Οι αγορές ελέγχονται από εκείνον που διαθέτει ισχυρό νόμισμα, πολιτική ισχύ και άφθονους φυσικούς πόρους ! Η ιδεολογική αυτή στρέβλωση έχει οδηγήσει σ΄ ένα εμπόριο που μικρή σχέση έχει σήμερα με εκείνο του παρελθόντος. Διότι οι άνθρωποι πάντοτε έκαναν εμπόριο, ακόμη και στις πιο πρωτόγονες κοινωνίες !

Το πλαίσιο λειτουργίας του σημερινού παγκοσμιοποιημένου διεθνούς εμπορίου, δημιουργεί 3 βασικά προβλήματα: εξοντωτικό ανταγωνισμό, κούρσα υπερπαραγωγής και κλιματική αλλαγή (εδώ θα έπρεπε να αναφερθεί καλύτερα στην δραματική υποβάθμιση φυσικών πόρων που είναι ευρύτερη της κλιματικής αλλαγής).

Ελάχιστα, ενδεικτικά παραδείγματα των αρνητικών επιπτώσεων του ανελέητου ανταγωνισμού, είναι ο τριπλασιασμός της προσπάθειας των φτωχότερων χωρών τα τελευταία 30 χρόνια μόνο και μόνο για να διατηρήσουν την ίδια χαμηλή αγοραστική δύναμη, το κλείσιμο των βιοτεχνιών σε πολλές χώρες εξαιτίας των φτηνών ρούχων της Κίνας, η αυξημένη θνησιμότητα του Τσουνάμι στην Ινδονησία εξαιτίας της αποψίλωσης που προκάλεσε η δόμηση τουριστικών θέρετρων πάνω στην ακτογραμμή και η αποτυχία εξάπλωσης του «δίκαιου εμπορίου» εξαιτίας των υψηλών τελικών τιμών του.

Ο ανεξέλεγκτος ανταγωνισμός οδηγεί σε μια ανελέητη κούρσα υπερπαραγωγής ειδών πολυτελείας ή «αγαθών μιας χρήσης» με ενσωματωμένη σχεδιαστικά την χαμηλή ποιότητα και την γρήγορη φθορά τους, έτσι ώστε να διατηρείται η ταχύτητα και η ποσότητα παραγωγής σε υψηλά επίπεδα. Επίσης η μαζική και φθηνή παραγωγή κάνει π.χ. την τιμή πώλησης λαδιού που εισάγεται από την Κίνα στην Ελλάδα ενώ έχει πρώτα εξαχθεί ως πρώτη ύλη από εμάς σ’ αυτήν, φθηνότερη από εκείνη του λαδιού που παράγεται και πωλείται στην Ελλάδα, δηλαδή χωρίς το διπλό μεταφορικό κόστος !

Αυτή η παγκόσμια φρενίτιδα παραγωγής και κατανάλωσης για την δημιουργία υπερκερδών, οδήγησε στην εξόρυξη και καύση γιγαντιαίων ποσοτήτων υδρογονανθράκων οδηγώντας στο γνωστό πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής ! Ταυτόχρονα και παράλληλα μ’ αυτό οδηγεί στην εξάντληση των φυσικών πόρων και την υποβάθμιση αυτού που ονομάζουμε βιόσφαιρα !

Η πράσινη οικονομία έχει λοιπόν ν’ αντιμετωπίσει δύο τουλάχιστον τεράστια και παγκόσμιας εμβέλειας προβλήματα: Την εξαθλίωση και φτωχοποίηση ενός μεγάλου και συνεχώς αυξανόμενου μέρους του ανθρώπινου πληθυσμού και από την άλλη την συνολική υποβάθμιση των φυσικών πόρων.

Κατά την γνώμη της συγγραφέως αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω του «πρασινίσματος» του εμπορίου.

Για να συμβεί αυτό η συγγραφέας προτείνει ως βασικές αλλαγές την

α) τοπικοποίηση της παραγωγής που αναπτύσσει περισσότερο στο επόμενο κεφάλαιο

β) την ενσωμάτωση του περιβαντολλογικού κόστους στην τιμή των εμπορευμάτων και

γ) την εξισορρόπηση της εμπορικής ισχύος των πολυεθνικών

Όσον αφορά το τελευταίο, αναφέρθηκε στο παράδειγμα του «δίκαιου εμπορίου» το οποίο διαδόθηκε στα προϊόντα κακάου, καφέ και μπανάνας μέσω ιδιωτικών εταιρειών όπως η Starbucksπου το χρησιμοποίησε ως στρατηγική μάρκετινγκ απέναντι στους ανταγωνιστές της. Δυστυχώς η ακριβή τελική τιμή πώλησης λειτούργησε θετικά μόνο όσο υπήρχε η κυκλοφορία υψηλής ρευστότητας σε χώρες με αποδοχή του μοντέρνου κόσνεπτ από την νεολαία (είναι cool να βοηθάμε τους φτωχούς της Κεϋλάνης), αλλά συρρικνώθηκε σημαντικά μετά την κρίση του 2008.

Μια αποτελεσματικότερη προσέγγιση θα ήταν εκείνη που είχε προτείνει στο BretonWoodsο Κέυνςμετά το τέλος του 2^ου παγκόσμιου πολέμου. Το BanCorαφορούσε την δημιουργία μιας παγκόσμιας νομισματικής μονάδος (κάτι ανάλογο τουECUπριν το €) ως αποθεματικού νομίσματος. Tο BanCorθα ήταν όμως έτσι φτιαγμένο ώστε να εξισορροπεί τις εμπορικές διαφορές μεταξύ των κρατών (μηδενικό εμπορικό αποτέλεσμα εισαγωγών – εξαγωγών σε κάθε χώρα !)

Μιαάλλη πρόταση αρχών που καλύπτει και τις τρείς ανάγκες του πράσινου εμπορίου (τοπικοποίηση, κλιματική αλλαγή, εξισορρόπηση εμπορικής ισχύος) έχει κατατεθεί από τον Hinesμε τον τίτλο «Γενική Συμφωνία για το Βιώσιμο Εμπόριο».

Πάντως ακόμη και ο ίδιος αναγνωρίζει πως οι ισχυρές χώρες δεν πρόκειται να συνυπογράψουν την Συμφωνία αυτή, οπότε δικαιολογεί τις αδύναμες, οι οποίες  παρόλη την συμμετοχή τους στον ΠΟΕ, σε πολλές περιπτώσεις συστήνουν διμερείς ή πολυμερείςσυνεργασίες μεταξύ τους, ουσιαστικά δημιουργώντας καρτέλ σε κάποιες αγορές εμπορευμάτων για να ανταπεξέλθουν απέναντι στην δύναμη των ισχυρών χωρών.

Η τοπικοποίηση της οικονομίας

Στην συνέχεια η συγγραφέας, στο 9^ο κεφάλαιο, επεκτείνεται περισσότερο στο ζήτημα της τοπικοποίησης, προχωρώντας σε μια εισαγωγή θεωρητικών αρχών. Διατυπώνει ότι η παγκοσμιοποίηση είναι διαφορετική από την διεθνοποίηση ! Μια πολύ σημαντική και αισιόδοξη επισήμανση, τουλάχιστον θεωρητικά. Η αντίθεση δεν είναι μεταξύ τοπικού και διεθνούς ή των τοπικών κοινωνιών μεταξύ τους, τουλάχιστον εξυπαρχής.

Η αντίθεση βρίσκεται μεταξύ μιας οικονομίας – καζίνο ελάχιστων πολυεθνικών (500 ελέγχουν το 70% του παγκόσμιου εμπορίου και 5 πάνω από το μισό των άμεσων επενδύσεων) ! 10 πολυεθνικές ελέγχουν το σύνολο των ειδών που καταναλώνουμε (τρόφιμα, ρούχα, καλλυντικά, απορρυπαντικά) και των κοινωνιών που εξαρτώνται από αυτές. Αυτό δημιουργεί μια παγκοσμιοποίηση της ανασφάλειας μέσω των γνωστών «κύκλων της αγοράς» που καταστρέφουν τους πιο αδύναμους, πάντα «δημιουργικά», ώστε ν’ ανοίξει ένας νέος κύκλος προόδου και ανάπτυξης … Η παγκοσμιοποίηση έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον άκρατου ανταγωνισμού, το οποίο σπρώχνει τους φυσικούς και ανθρώπινους πόρους προς τα κάτω ενώ τα χρέη και τα κέρδη προς τα πάνω. Πρόκειται για μια αφύσικη κατάσταση, όπως την είχε χαρακτηρίσει εδώ και 2.000 χρόνια ο Αριστοτέλης.

Ενώ ο διεθνισμός που προτείνει ο Hines, αφορά την ανταλλαγή γνώσης, τεχνολογιών, πληροφοριών, αγαθών και χρημάτων με σκοπό στην συνεργασία για το καλύτερο κι όχι το φθηνότερο αποτέλεσμα ! Ο Keynesείχε υποστηρίξει έναν διεθνισμό όπου η οικονομική (δηλαδή υλική παρεμβολή) παρεμβολή του ενός κράτους στο άλλο θα μειωνόταν, ενώ η ιδεολογική και πολιτισμική θα μεγάλωνε διαρκώς. Αυτή η αρχή ταιριάζει περισσότερο με τις πράσινες αξίες.

Έτσι η βασικότερη αρχή των πρασίνων για την εξασφάλιση της οικονομικής ασφάλεια των κοινωνιών, είναι η αυτοδυναμία. Μια ειρηνική αρχή που την συναντά κανείς στην πολιτική του Γκάντι και η οποία υλοποιήθηκε στην Ινδία μετά από μακρύ αγώνα με τις ξένες πολυεθνικές για την ανάκτηση της κυριαρχίας σε τρόφιμα, σπόρους και νερό ! Αυτή σύμφωνα με τον  Douthwaiteείναι μια συνιστώσα. Οι άλλες είναι ενέργεια, νόμισμα και τραπεζικό σύστημα. Μάλιστα με την αντίστροφη σειρά.Γι αυτό ητοπικοποίηση σε εθνικό επίπεδο απαιτεί μια σημαντική δόση οικονομικού πατριωτισμού, αλλά ο πατριωτισμός ήταν ακριβώς αυτή η ενοποιός ψυχική δύναμη την οποία πολέμησε ανελέητα από την αρχή η παγκοσμιοποίηση με την κουλτούρα της κατανάλωσης και ταιδεολογήματα της ατομικής ελευθερίας των δήθεν πολιτών το κόσμου που έχει μετατραπεί σε ένα είδος newageθρησκείας !  Μάλιστα ο πατριωτισμός για τον οποίο μιλάω συνδέεται άμεσα με τον Τόπο, δηλαδή τη γη και τους φυσικούς πόρους από τους οποίους έχει αποκοπεί πλέον εντελώς ο μετανεωτερικός άνθρωπος. Οπότε εξαφανίζοντας το αίσθημα πατριωτισμού από τους πολίτες, η παγκοσμιοποίηση πέτυχε να αδιαφορούν οι άνθρωποι για την γη και τον Τόπο τους, αλλά και για τον συγκάτοικό τους στον ίδιο Τόπο, εφόσον ουσιαστικά είμαστε όλοι ανέστιοι, δηλαδή ξένοι μεταξύ μας !

Με δεδομένη την ιδεολογική ηγεμονία της παγκοσμιοποίησης, ήταν επόμενο να πάρει κινηματικές μορφές στην Δύση η όποια προσπάθειαμετάβασης από την παγκοσμιοποιημένη σε μια αυτοδύναμη στα βασικά τοπική οικονομία. Η γνωστότερη από αυτές τις ονομάζεται «Μεταβατικές Πόλεις» και αφορά πλέον πάνω από 70 πόλεις ανά τον κόσμο και την μετάβαση τους σε αυτοδύναμες κοινότητες με τοπικό νόμισμα, διατροφή και ένδυση. Μάλιστα ο ιδρυτής της κίνησης RobHopkinsκατακρίνει έντονα την επικοινωνιακή τακτική διάφορων οικολόγων, η οποία επικεντρώνεται πρώτα στις θυσίες που πρέπει να γίνουν ενώ δεν έχουν γοητεύσει πρωτύτερα το κοινό τους με μια εξαίσια εικόνα του πράσινου προορισμού !

Για όσα αγαθά δεν μπορούν να παραχθούν τοπικά, εναλλακτική της παγκοσμιοποίησης είναι η «αλληλέγγυα» ή «κοινωνική» οικονομία, η οποία φέρνει παραγωγούς και καταναλωτές σε απευθείας δίκτυα μεταξύ τους με τα σύγχρονα μέσα της πληροφορικής τεχνολογίας. Βέβαια τα τελευταία ελέγχονται από πολυεθνικές εταιρείες που εξειδικεύονται στον τομέα αυτό."

---

[1]http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathglobal_1_12/12/2011_418270